Ermeni duduk ustası Jivan Gasparyan, 12 Ekim 1928’de Solak köyünde dünyaya geldi. Çocukluğu zorluklarla geçti. Annesini kaybetmiş, babası cepheye gitmiş ve kendisi de yetimhaneye düşmüştü. Duduk sesini ilk kez burada duydu.
Kayısı ağacından yapılan bu kadim Ermeni çalgısı, daha sonra hayatının ayrılmaz bir parçası, kaderi ve mesleği hâline geldi. Henüz altı yaşındayken eski ustaları taklit ederek kendi kendine duduk çalmayı öğrenmeye başladı. Kısa süre içinde yaşıtları arasında olağanüstü yetenekli bir müzisyen olarak tanındı.
1946 yılında Gasparyan, Moskova’da Sovyetler Birliği cumhuriyetlerinin sanat ustalarının katıldığı tüm Birlik sanat yarışmasına iştirak etti. İosif Stalin onun icrasını dinledi ve genç müzisyene altın bir saat hediye etti. Civan Gasparyan, röportajlarında bu olayı sık sık mizahi bir dille anlatırdı. Stalin gerçekten de konsere katılmış ve kendisine bir “Pobeda” marka saat armağan etmişti. Bazı kaynaklara göre saat altın kaplamaydı ya da gümüş ve çelikten yapılmıştı. Ancak genç Civan, ertesi gün yetimhanedeki arkadaşlarıyla birlikte saati çok düşük bir fiyata sattı.
Gasparyan, UNESCO’nun dört altın madalyasına layık görüldü (1959, 1962, 1973 ve 1980). 1976’dan itibaren Yerevan Komitas Devlet Konservatuvarında profesör olarak görev yaptı. 1978 yılında ise Ermenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti Halk Sanatçısı unvanını aldı. Bir müzisyen kuşağını yetiştiren Gasparyan, dudukun dünya çapında tanınmasında önemli rol oynadı.
1980’lerin sonlarından itibaren müziği uluslararası ölçekte önemli projelerde yer almaya başladı. Peter Gabriel, Sting, Brian Eno, Michael Brook, Hans Zimmer, Kronos Quartet ve Los Angeles Filarmoni Orkestrası gibi isim ve topluluklarla çalıştı.
Dudukunun büyüleyici sesleri, Günaha Son Çağrı (1988), Gladyatör (2000), Syriana (2005) ve Kundun (1997) filmlerinin müziklerinde duyulabiliyor.
Gasparyan, 2006 yılında İranlı tar sanatçısı Hüseyin Alizade ile birlikte kaydettiği Endless Vision albümüyle “En İyi Geleneksel Dünya Müziği Albümü” kategorisinde Grammy Ödülü’ne aday gösterildi.
Ermeni müzisyen, 6 Temmuz 2021’de Los Angeles’ta, 93 yaşında hayatını kaybetti. Naaşı, Erivan’daki Komitas Pantheonu’na defnedildi. Torunu Civan Gasparyan Jr. ise dedesinin müzik geleneğini yaşatmayı sürdürüyor.
Jivan Gasparyan’ın müziği, Ermeni ruhunun sesi, duası ve hikâyesi hâline geldi. Duduku, dünyanın farklı halklarının dil, kültür ve milliyet ayrımı gözetmeksizin anlayabildiği evrensel bir dile dönüştürdü. Müzikal mirası zamanın sınırlarını aşarak insanları etkilemeye ve Ermeni kültürünün ruhunu gelecek kuşaklara aktarmaya devam edecek.
Kaynak: Ermeni Haber
