Rusya, Ermenistan’a demiryolunun iki bölümünün yeniden inşa edilmesini önerdi. Rusya Başbakan Yardımcısı Aleksey Overçuk, Valday Uluslararası Tartışma Kulübü kapsamında yaptığı açıklamada, bu hatların Yerevan’ın güneyindeki Yeraskh’tan Azerbaycan’a bağlı Nakhicevan Özerk Cumhuriyeti’nin kuzeyindeki Şerur’a ve Gümri’den Türkiye sınırındaki Doğukapı’ya uzanan demiryolu kesimleri olduğunu belirtti. Konuya ilişkin bilgiler, “Askerî-Siyasi Analiz” adlı çevrim içi dergide yayımlanan makalede yer aldı.
Makaledeki değerlendirmede şu ifadelere yer verildi:
“Aynı zamanda Azerbaycan üzerinden Ermenistan’a yönelik ihracat taşımacılığı da gelişiyor. Bu taşımalar önce demiryoluyla, ardından aynı güzergâh üzerinden ve/veya Gürcistan aracılığıyla karayoluyla gerçekleştiriliyor. Söz konusu taşımacılığın çok küçük bir bölümü Ağstafa ile İcevan arasındaki sınır kapısından geçiyor. Buna karşılık, kamuoyunda geniş yankı uyandıran ve sözde ‘Zangezur Koridoru’ olarak adlandırılan güzergâh (diğer adıyla TRIPP – ‘Uluslararası Barış ve Refah için Trump Yolu’), Ermenistan’ın güneyindeki Sünik bölgesinde, İran sınırı boyunca Meğri ve Agarak üzerinden geçecek olmasına rağmen henüz faaliyete geçmiş değil.
Overçuk’un da belirttiği üzere, Ermeni tarafının özellikle ilgilendiği demiryolu kesimleri ‘Rusya Demiryolları’nın imtiyazı kapsamında bulunuyor’. Moskova, bu hatların yeniden inşa edilmesini destekliyor ve her iki yönde de ulaşım bağlantılarının sağlanması amacıyla projeye katılmaya hazır. Overçuk, ‘Yakın zamanda bu konuyu ilerletecek çok önemli görüşmeler yapılması gerekiyor’ dedi.
Burada, Rusya Demiryolları AŞ’nin yöneticisinin yakın gelecekte Yerevan’a yapması beklenen ziyaretin kastedildiği anlaşılıyor. Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan daha önce birçok kez, hükümetin Rusya’nın yardımını beklemeden Türkiye ve Azerbaycan sınırlarına uzanan demiryolu hatlarının yeniden inşası için kendi ihalelerini açtığını, ancak Rus tarafıyla istişarelerin sürdüğünü açıklamıştı. Paşinyan’a göre, 2008-2038 dönemini kapsayan Rusya Demiryolları ile imzalanmış imtiyaz sözleşmesi, uluslararası işletmelerin bir bölümünü caydırıyor ve Yerevan’ın oluşmakta olan bölgesel transit güzergâhlara katılmasını zorlaştırıyor.
Paşinyan, 7 Ekim’de, müzakereler öncesinde açıkça elini güçlendirmeye çalışarak, imtiyaz sözleşmesinin feshedilmesi için hukuki gerekçelerin bulunduğunu söyledi. Bununla birlikte, tercih edilen seçeneğin, imtiyazın hem Moskova hem de Yerevan açısından kabul edilebilir bir üçüncü ülkeye devredilmesi olduğunu belirtti. Daha önce bu bağlamda gayriresmî olarak Kazakistan’ın ve bazı Arap monarşilerinin adı gündeme gelmişti.
Sözleşmenin feshedildiğine ilişkin henüz bir açıklama yapılmadı. Muhtemelen işletmeci şirket etrafındaki tartışmaların arkasında, gelecekteki transit güzergâhlar üzerinde söz sahibi olma mücadelesi yatıyor. Paşinyan hükümeti, Türk komşularıyla ulaşım bağlantılarının açılmasından yararlanmayı umuyor. Ancak işletmecinin değiştirilmesinin ekonomik avantajları kesin olmaktan uzak. Özellikle Moskova, mevcut sözleşmeye ve bugüne kadar yapılan yatırımlara haklı olarak atıfta bulunuyor.
Rusya Demiryolları Başkanı Oleg Belozyorov’un verdiği bilgilere göre, Rusya Demiryolları ve bağlı kuruluşu Güney Kafkasya Demiryolları’nın 2008-2025 yılları arasındaki yatırımları yaklaşık 396 milyon dolara ulaştı. Rus tarafı, yükümlülüklerini yerine getirdiğini belirterek, anlaşmanın feshedilmesi veya yeniden düzenlenmesi durumunda yatırılan kaynakların geri ödenmesini bekliyor.
Öte yandan Yerevan’da ve muhtemelen Washington’da, söz konusu ‘Trump Yolu’, Güney Kafkasya’nın güney kesimindeki transit koridorları üzerinde dış aktörlerin fiilen ülke dışı bir kontrol kurmasının aracı olarak görülüyor.
Paşinyan birkaç gün önce hükümetin TRIPP projesinin hayata geçirilmesi için ‘her gün çalıştığını’ söylemişti. Projenin faaliyete geçmesinin ardından Ermenistan-Türkiye sınırının açılmasının ve Ermenistan’ın Türkiye ve Azerbaycan’la demiryolu bağlantılarının yeniden kurulmasının beklendiğini ifade etmişti.
Yerevan, çeşitli uluslararası platformlarda ‘Barış Kavşağı’ projesini gündeme getirerek, ülkenin transit potansiyelini artırmayı hedefliyor. Bu yaklaşım, teorik olarak Ermenistan topraklarında ‘Kuzey-Güney’ (Rusya’dan Basra Körfezi ülkelerine ve Güney Asya’ya) ve ‘Doğu-Batı’ (Çin, Orta Asya ve Avrupa arasında) sınır ötesi koridorlarının kesişmesi ihtimaline dayanıyor.
Bazı Rus medya kuruluşlarının değerlendirmelerine göre, ‘Paşinyan’ın bu öngörüsü, TRIPP koridorunun faaliyete geçtiği sırada ABD’nin İran üzerinde de kontrol kuracağı varsayımına dayanıyor’. Ancak Beyaz Saray’ın İran’a karşı başlattığı ve sonuç alma ihtimali düşük görülen savaşta İran’ın saldırganlara sert bir direniş göstermesi ve Orta Doğu’daki gelişmelerin Trump yönetimi açısından olumsuz seyretmesi dikkate alındığında, böyle bir senaryonun gerçekleşmesi pek olası görünmüyor.
Bazı iddialara göre Trump yönetimi, kasım ayının başındaki ara seçimlerin ardından uluslararası alanda zedelenen itibarını onarmak amacıyla bölgedeki askerî operasyonları yeniden başlatmayı planlıyor. Örneğin, geçen hafta Washington’un Batı Kudüs’e İran’a yönelik olası saldırıların yeniden başlatılmasına hazırlık yapılması yönünde açık talimatlar verdiği öne sürüldü. Bu talimatın İsrail tarafı için beklenmedik olduğu belirtildi.
Bu gelişme, The Atlantic dergisinde yayımlanan ve Trump’ın Pentagon’dan 3 Kasım’daki ara seçimlerden önce İran’daki hedeflere yönelik saldırı seçenekleri hazırlamasını istediğini ileri süren haberle aynı döneme denk geldi. Buna karşılık The New York Times’ın değerlendirmesine göre Trump, askerî operasyonları yeniden başlatmak istemiyor. Son aylarda, kendisi talep etmiş olmasına rağmen İran’a ve Yemen’deki Husilere yönelik beş operasyon planını reddetti. Trump, 8 Ekim’de Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda, ABD’nin ‘ara seçimlere kadar İran’a saldırmayacağını’ yazdı.
Bütün bunlar, İran’ın kuzeybatı sınırları yakınında çeşitli gerekçeler öne sürülerek Amerikan askerî ve istihbarat tesislerinin kurulması ihtimaline ilişkin Tahran’ın tutumunu yumuşatmasına katkıda bulunmuyor.
Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan, İran’a gerçekleştirdiği son çalışma ziyareti sırasında komşu ülkelerin TRIPP konusundaki kaygılarını gidermeye çalıştı. Ancak kullanılan muğlak diplomatik ifadelerden hareketle, bu konuda tam anlamıyla başarılı olduğunu söylemek güç.
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise Türkmenistan’da Paşinyan ile yaptığı görüşmede, ikili iş birliğinin genişletilmesi, karşılıklı güvenin güçlendirilmesi ve iki ülke arasındaki ilişkilerin bütün alanlarda geliştirilmesi gerektiğini vurguladı.
EurasiaNet’in haberine göre, TRIPP’in hayata geçirilmesinin önündeki başlıca engeller ne Ermenistan’da ne de Azerbaycan’da bulunuyor; sorunlar esas olarak dış etkenlerle bağlantılı. Çok sayıda açıklama ve tartışmaya rağmen, ‘Ermenistan topraklarında inşaat henüz başlamadı ve projenin ilerleyişine ilişkin bilgiler son derece sınırlı’.
Orta Doğu’da askerî operasyonların yeniden başlaması durumunda, güzergâh üçüncü bir ülkenin topraklarından geçecek olsa da gelecekteki yol İran’ın hedefi hâline gelebilir.
TRIPP’in faaliyete geçmesi öngörülmeden önce İran, Azerbaycan’a Nakhicevan Özerk Cumhuriyeti’ne ulaşmak için en kısa transit güzergâhı sağlıyordu. Bu durum Azerbaycan’ın güney komşusuna belirli ölçüde bağımlı olmasına yol açıyordu. TRIPP’in bir gün faaliyete geçmesi hâlinde bu bağımlılık önemli ölçüde azalacak.
Washington’un, TRIPP kapsamında Rusya’nın olası katılım biçimleri konusunda Moskova ile somut müzakereler yürütmek zorunda kalması da ihtimal dışı değil. Bazı medya kuruluşlarının haberlerine bakılırsa, bu konuda alışılmışın dışında çözümler gündeme gelebilir.
Örneğin, Güney Kafkasya’da Amerikan kaynaklarının başlıca işletmecisi olarak daha önce Trans-Caspian Enterprise Fund yöneticisi Konstantin Sokolov atanmıştı. Sokolov’un ticari çıkarları uzun süre Bazovy Element ve Rus iş insanı Oleg Deripaska’nın çevresiyle bağlantılı oldu.
Eylül 2026’da Sokolov’un şirketi Dynamic Frontier Holdings, Ermenistan’daki Teğut bakır-molibden madenini işleten şirketin hisselerinin yüzde 100’ünü satın alma işlemini tamamladı. Söz konusu madenin başlıca kreditörü daha önce, Deripaska’nın şirketlerinin bazı projelerini finanse etmiş olan VTB Bankası’ydı.
‘Trump Yolu’ projesine Rus iş dünyasının dolaylı katılımı ihtimaline ilişkin bilgilerin ortaya çıkması dikkat çekici. Bu gelişme, eski Sovyet coğrafyasındaki silahlı çatışmaların çözümüne yönelik müzakereler kapsamında Rusya ile ABD arasında büyük çaplı bir ticari anlaşmanın görüşüldüğüne ilişkin haberlerle aynı döneme denk geliyor. Donald Trump’ın böyle bir anlaşmayı kalıcı bir dış politika başarısı olarak sunabileceği belirtiliyor.”
Kaynak: Ermeni Haber
