Türkiye ile Ermenistan arasında 2022 yılında yeniden başlayan normalleşme süreci, bugüne kadar diplomatik temasların sürmesine rağmen sınırlı ve kontrollü adımlarla ilerliyor. Özel temsilciler düzeyindeki görüşmeler, üçüncü ülke vatandaşlarına sınırın açılması yönündeki mutabakatlar ve son olarak Yerevan’da gerçekleşen üst düzey temaslar, diyalog kanallarının tamamen kapalı olmadığını gösterse de iki ülke arasındaki temel siyasi eşikler henüz aşılmış değil. Ankara’nın süreci Azerbaycan-Ermenistan ilişkileriyle paralel yürütmesi, Karabağ (Artsakh) sonrası oluşan yeni bölgesel dengeler ve sınırların hâlâ kapalı olması, normalleşmenin geleceğine dair soru işaretlerini koruyor.
Ermenihaber.amolarak, Türkiye-Ermenistan ilişkilerindeki mevcut tabloyu, Ankara’nın bölgesel yaklaşımını ve normalleşme sürecinin geleceğini DEM Partisi Kocaeli Milletvekili Ömer Faruk Gergerlioğlu ile konuştuk.
– 2022’den bu yana yeniden başlayan normalleşme sürecinde sınırlı ilerleme görüldü. Türkiye tarafı ise sık sık sürecin Azerbaycan ile koordineli yürütüldüğünü vurguluyor. Türkiye neden Ermenistan’la normalleşmeyi Azerbaycan-Ermenistan sürecine bağlıyor? Bu bir ön koşul mu, yoksa siyasi bir tercih mi?
– Türkiye, ABD ve İsrail hattına çok aykırı bir iş yapmak istemiyor. İsrail ve Azerbaycan ilişkileri çok güçlü. Türkiye ve Azerbaycan ilişkileri çok güçlü. Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı ortak bir maddi gelire neden oluyor. İsrail’in Filistin soykırımındaki tavrına rağmen Türkiye bu petrol boru hattını baskılara rağmen iptal etmedi. Ayrıca Türkiye, Asya’da bir Türk devletler birliği oluşturmak istiyor. Bunun için önemli bir gayret sarf ediyor. Çok istediğini alamıyor. Bu da kendisini hırslandırıyor ve daha çok şey yapmaya çalışıyor. Aslında Türkiye’yi Asya devletleri arasında çok fazla umursayan yok ama onlar da Türkiye’yi çok umutsuzluğa düşürmek istemiyor. Ve Türkiye buna rağmen hırsla bu birliğin peşinde. Bunun için Azerbaycan-Türkiye ilişkileri bozulmak istenmiyor.
Aslında Azerbaycan da Türkiye’yi çok hazzetmiyor, abi kardeş görüntüsünden rahatsız ve Türkiye de Azerbaycan’ın benmerkezci tavırlarından çok mutlu değil. Fakat ortak maddi ve manevi gelecek planları bütün bunların üstünü örtüyor. Türkiye, Azerbaycan’la ilişkileri bozmak istemiyor. Ermenistan’la ilişkilerin kontrollü bir şekilde yürütülmesi gerektiğini düşünüyor. Azerbaycan’ı üzmeden Ermenistan’la ilişkileri ilerletebilir, fakat bunu oldukça sınırlı ve kontrollü bir şekilde yapmayı planlıyor. Türkiye-Ermenistan’la ilişkilere çok kapalı değil ancak dengeleri gözeterek ilerlemek istiyor.
Ayrıca Ermenistan’la ilişkilerin bir bedeli var. Ermeni Soykırımı konusunda her sene sınırlı açıklamalar yapan Türkiye, ilişkilerin ilerlemesi durumunda daha gerçekçi açıklamalar yapmak zorunda kalacağından tedirginlik duyuyor. Bütün bunlar Türkiye-Ermenistan ilişkilerinde sınırlı kontrollü bir gidişata neden oluyor.
– Bugüne kadar varılan mutabakatlara rağmen kara sınırı hâlâ kapalı. Sizce Türkiye-Ermenistan sınırının açılması kısa vadede mümkün mü? Eğer değilse, önündeki en büyük engel nedir?
– Türkiye’nin Ermenistan’la kara bağlantısının tamamen imkansız olduğunu düşünmüyorum. Bir gün olabilir, fakat bu sürece bağlı. Bu konuda ihtiyatlı adımlar atan Türkiye bir gün bu sınırı açabilir. Kozları elinde tutmak istiyor, ipleri elinde tutmak istiyor Türkiye. Ermenistan’ın zorda olduğunu da görüyor ve bu konuda ihtiyatlı bir halde. Tabii bir taraftan da bu kara geçişinin açılması Türkiye’deki sınır halkı açısından olumlu sonuçlanacak. Fakat Türkiye daha bir Azerbaycan endeksli bakıyor meseleye.
– Ermenistan tarafı sık sık sürecin ilerlemesi için adımın Türkiye’den gelmesi gerektiğini söylüyor ve Margara sınır kapısının hazır olduğu mesajını veriyor. Bu değerlendirmeye katılıyor musunuz? Türkiye neden henüz karşılık vermedi?
– Ermenistan birçok açıdan sıkıntıda bildiğim kadarıyla. Bir açılım göstermesi gerekiyor ve yönetim krizleri yaşandı. Türkiye de bunu görüyor ve Karabağ meselesinden sonra kozların elinde olduğunu ve uluslararası dengeleri gözeterek bunu devam ettirebileceğini düşünüyor. Ermenistan’ın davetine bu yüzden ihtiyatlı bir durumda bakıyor ancak teklife kapalı, tamamen kapalı olduğunu düşünüyorum.
– 2022’den bu yana birçok görüşme yapılmasına rağmen somut ilerleme oldukça sınırlı kaldı. Bu durumu Türkiye’nin bilinçli bir “bekleme stratejisi” olarak mı görüyorsunuz, yoksa süreçte gerçek bir tıkanma mı var?
– Türkiye’nin bilinçli bir bekleme stratejisi içinde olduğunu görüyorum. Ermenistan’la ilişkilerin düzeltilmesi için çok fazla bir zorunluluğu olduğunu düşünmüyorum. Ancak süreç içinde bunun mutlak bir gereklilik olduğunu düşünüyorum. Yıllardır buzdolabında tutulan ilişkilerin mutlaka geliştirilmesi gerekir. Ancak Türkiye son derece soğuk, mekanik ve faydacı bir yerden bakıyor.
Azerbaycan ile güçlü stratejik ilişki sürüyor, Karabağ sonrası denklem Bakü lehine değişti, Ermenistan’ın bölgesel hareket alanı daralmış görünüyor, Türkiye mevcut statükonun kendisi açısından tamamen olumsuz olmadığını düşünüyor.
– Cevdet Yılmaz’ın Avrupa Siyasi Topluluğu Zirvesi kapsamında Erivan’a gitmesi, 18 yıl sonra Türkiye’den Ermenistan’a gerçekleşen ilk üst düzey ziyaret oldu. Bu ziyaretin sembolik anlamının ötesinde somut bir etkisi olur mu? Yoksa daha çok diplomatik bir jest olarak mı kalır?
– Cevdet Yılmaz ziyareti belirttiğim gibi bir süreci, kontrollü normalleşmeyi gösteriyor. Kontrollü bir iyileşmeyi hedefliyor Türkiye. Ancak çıkarlarına uygun olmadığı zaman bunu durdurabilir. Çünkü en üst düzeye ulaşmış bir ilişki yok. Cumhurbaşkanı Yardımcısı düzeyinde bırakmayı tercih ediyor. Bölgede ABD-İran savaşıyla ilgili bir netlik de yok. Bunlar da Türkiye’yi beklemeye iten nedenlerden birisi. Bölgenin dengelerinin oturmasını bekleyen bir Türkiye var.
– Zirve kapsamında Ani Köprüsü’nün restorasyonuna ilişkin anlaşma, iki ülke arasında imzalanan ilk somut protokol oldu. Bu tür teknik ve kültürel iş birlikleri, siyasi normalleşmenin önünü açabilir mi?
– Ani köprüsünün restorasyonuna ilişkin anlaşma kontrollü bir iyi niyet içinde ilerlemenin göstergesi. Bunlar teşvik edilmeli. Bu iş birlikleri daha güçlü genel iş birliklerini sağlayabilir. Karşılıklı iyi niyet adımları olmalı ve bunlar toplum ve medya tarafından desteklenmeli, çünkü hakikaten 2 ülkenin birbirine ihtiyacı car ve birlikte güçlenmeleri çok mümkün bir olay.
Kaynak: Ermeni Haber
