Ermeni Haber Ajansı, Kürt ve Ermeni kökenli ekonomist ve iş insanı Şükrü Adanır ile Ermenistan–Türkiye normalleşme sürecinin geleceği, doğrudan ticaretin olası etkileri ve iki ülke arasındaki ekonomik işbirliği potansiyeline ilişkin kapsamlı bir röportaj gerçekleştirdi.
Adanır, özellikle 2018 yılında Ermenistan’da gerçekleştirdiği temaslardan edindiği gözlemlere dikkat çekerek, iki toplum arasında sanıldığından çok daha güçlü kültürel ve insani bağlar bulunduğunu, ekonomik ilişkilerin gelişmesinin ise yalnızca ticari değil aynı zamanda toplumsal yakınlaşmayı da hızlandıracağını vurguladı.
Şükrü Adanır kimdir?
Şükrü Adanır, Kürt ve Ermeni kökenli mali müşavir, ekonomist ve iş insanıdır. Yaklaşık 35 yıl mali müşavir olarak görev yapmıştır. 20 yıl boyunca çeşitli sivil toplum kuruluşlarında aktif rol almış, son olarak OSGİAD Yönetim Kurulu Başkanlığı görevini 6 yıl yürütmüştür.
15 yıl boyunca ekonomi ve iş dünyası üzerine gazete ve yayın organlarında yazılar kaleme almıştır. Halen sivil toplum kuruluşlarında danışman ve kurullarda görev almakta olup, iş insanı olarak inşaat, enerji ve turizm alanlarında, özellikle Aydın’ın Kuşadası ilçesinde yatırımlar ve şirket yönetimi faaliyetlerini sürdürmektedir.
– Türkiye ile Ermenistan arasında doğrudan ticaretin başlaması halinde, her iki ülkenin iş dünyası açısından en önemli fırsatlar neler olacaktır?
– Aslında bu konuya sadece bugünden bakmıyorum. 2018 yılında, kısa adı OSGİAD olan Ortadoğu Sanayici ve Girişimci İş İnsanları Derneği Yönetim Kurulu Başkanı olarak beş kişilik bir heyetle Ermenistan’da yaklaşık bir hafta süren temaslarda bulunduk. Bu program, İsviçre Konsolosluğu’nun koordinasyonunda; Hrant Dink Vakfı, Urban Vakfı ve çeşitli sivil toplum kuruluşlarının katkılarıyla gerçekleştirildi. Çok sayıda çalıştay, toplantı ve ikili görüşme yaptık. O dönemde edindiğim izlenimleri Türkiye kamuoyuyla paylaşmış, bu konuda bir makale de kaleme almıştım.
Doğrudan ticaretin başlaması, iki ülke iş dünyası için yeni pazarlar, daha düşük lojistik maliyetler ve bölgesel ekonomik entegrasyon anlamına gelir. Türkiye açısından Ermenistan Kafkasya’ya açılan önemli bir kapı olurken, Ermenistan açısından Türkiye güçlü bir üretim ve tedarik merkezi niteliğindedir. Özellikle Kars ve çevresi için bu süreç önemli bir ekonomik canlılık oluşturacaktır.
Aradan yaklaşık sekiz yıl geçmesine rağmen, iki ülke arasındaki normalleşme ve ekonomik iş birliği konusunda hâlâ istenilen seviyeye ulaşılamamış olması üzücü. Oysa o ziyaretimde gördüğüm en önemli gerçek şuydu: Aslında birbirine yabancı iki toplumdan değil; aynı coğrafyayı, benzer kültürü, mutfağı, müziği ve ortak yaşam alışkanlıklarını paylaşan iki komşu halktan söz ediyoruz. Araya giren uzun yılların oluşturduğu önyargılar, toplumları birbirinden olduğundan çok daha uzak göstermiştir. Bu mesafeyi azaltacak en güçlü araç ise diyalog, karşılıklı temas ve ekonomik iş birliğidir.
– Kars’taki toplantıda Türk ve Ermeni iş insanları arasında ortak yatırım veya iş birliği projelerine yönelik somut bir ilgi gözlemlediniz mi? Hangi sektörler öne çıktı?
– Evet. Karşılıklı ilginin oldukça yüksek olduğunu gözlemledim. Özellikle lojistik, gıda, tarım, inşaat malzemeleri, tekstil, turizm ve sınır ticareti ön plana çıktı. İş dünyasının en büyük beklentisi, güven ortamının güçlenmesi ve küçük ama somut adımlarla kalıcı iş birliklerinin kurulmasıdır.
– İki ülke arasındaki ticari ilişkilerin gelişmesinin önündeki en önemli lojistik ve taşımacılık engelleri nelerdir? Bu engellerin aşılması için hangi adımların atılması gerekiyor?
– En önemli engel, kara sınırının ve doğrudan lojistik bağlantılarının tam olarak faaliyete geçmemiş olmasıdır. Ticaretin üçüncü ülkeler üzerinden yapılması hem maliyeti artırıyor hem de zaman kaybına neden oluyor. Sınır kapılarının açılması, demiryolu bağlantılarının yeniden işler hale gelmesi, gümrük süreçlerinin kolaylaştırılması ve taşımacılık altyapısının güçlendirilmesi bu süreci hızlandıracaktır.
– Sizce ekonomik iş birliği siyasi normalleşmeyi hızlandırabilir mi?
– Kesinlikle hızlandırabilir. Ticaret arttıkça insanlar birbirini daha iyi tanır, güven ortamı oluşur ve ortak çıkarlar ön plana çıkar. Ekonomi, çoğu zaman siyasetin açmakta zorlandığı kapıları açabilen önemli bir araçtır.
– Normalleşme sürecinin yalnızca ekonomik değil, toplumsal düzeyde de etkileri olacağı konuşuluyor. Sizce artan ticari ve insani temaslar, iki toplum arasındaki önyargıların azalmasına katkı sağlayabilir mi?
– Buna yürekten inanıyorum. Çünkü bunu bizzat yaşadım. 2018 yılında Ermenistan’da bulunduğumuz süre boyunca gördüm ki, aslında iki toplum birbirine düşündüğünden çok daha yakın. Ortak kültürümüz, ortak mutfağımız, benzer yaşam biçimlerimiz ve insani değerlerimiz var. Buna rağmen yaklaşık bir asırdır oluşan önyargılar, iki halk arasında görünmez duvarlar örmüş durumda. Bu duvarları yıkmanın en etkili yolu ise insanların birbirini tanımasıdır. Ticaret, turizm, kültürel etkinlikler ve sivil toplum diyaloğu arttıkça bu önyargıların kısa sürede önemli ölçüde azalacağına inanıyorum.
– Önümüzdeki beş yıllık döneme baktığınızda, Türkiye-Ermenistan ilişkilerini ekonomik ve ticari açıdan nerede görüyorsunuz?
– Siyasi irade devam eder ve lojistik engeller kaldırılırsa önümüzdeki beş yıl içinde iki ülke arasındaki ticaret hacminin önemli ölçüde artacağını düşünüyorum. Özellikle Kars, Iğdır ve çevre iller bölgesel ticaret merkezleri haline gelebilir. Ben bu süreci yalnızca ekonomik bir kazanım olarak değil; kalıcı barışa, bölgesel istikrara ve toplumlar arasındaki güvenin yeniden inşasına katkı sağlayacak stratejik bir fırsat olarak görüyorum.
Tüm Ermeni kardeşlerime selam ve sevgilerimi yolluyorum.
Kaynak: Ermeni Haber
