Avrupa Konseyi uzmanları, Azerbaycan’ın ulusal azınlıkların haklarını tam anlamıyla kullanabilmesi için olanaklarını geliştirmesi gerektiğini ifade etti. Avrupa Konseyi Ulusal Azınlıkların Korunmasına İlişkin Çerçeve Sözleşmesi Danışma Komitesi’nin Azerbaycan hakkındaki beşinci görüşü yayımlandı. Raporda, Azerbaycan’daki mevcut koşulların ulusal azınlıkların tam ve etkili eşitliğini sağlamaktan uzak olduğu tespit edildi.
Danışma Komitesi, bu değerlendirme döngüsünde Karabağ bölgesindeki durumu ilk kez ele aldı ve çatışma sonrası çözüm için acil önlemlerin önemine dikkat çekti. Komite, Azerbaycan’ın Karabağ ve çevresindeki yedi ilçede kontrolü yeniden sağlamasının ardından 100.000’den fazla etnik Ermeni’nin kitlesel olarak yerinden edildiğini belirtti. Raporda, sürdürülebilir barışın sağlanması için tüm azınlıkların haklarının garanti altına alınmasının kritik olduğu vurgulandı.
Rapora göre, Azerbaycan’da Karabağ çatışması bağlamında Ermenistan’a karşı güçlü bir kamu söylemi bulunduğu, bunun da etnik Ermenilere yönelik olumsuz tutumlara neden olduğu ifade edildi. Lachin koridorunun uzun süre kapalı kalmasının ardından gerçekleştirilen askeri operasyon ve ardından gelen ani açılma, bölgedeki Ermenilerin büyük çoğunluğunun ayrılmasına yol açtı. Güvenli bir dönüşün sağlanması, mülkiyet haklarının korunması ve tazminat süreçlerinin işletilmesi ile Ermeni kültürel ve dini mirasının korunmasının hayati öneme sahip olduğu belirtildi.
Danışma Komitesi ayrıca Azerbaycan makamlarını, Karabağ’dan yerinden edilmiş Ermenilerin dönüşü için gerekli hukuki ve pratik mekanizmaları kurmaya ve mülkiyet sorunlarının çözümü için ilgili tüm taraflarla iş birliği yapmaya çağırdı. Bu süreçte, anti-Ermeni söylemlerle mücadele edilmesinin, uzlaşma ve barış için önemli bir adım olduğu vurgulandı.
Rapor, Ermeni dini ve kültürel alanların korunması ve bu alanlara yönelik tahribat iddialarının araştırılmasını önerdi. Yetkililerin, Ermenilerin Karabağ’ın kültürel mirasına olan tarihsel katkısını tanıması ve mültecilerin kültürel haklarını garanti altına alması gerektiği ifade edildi. Son olarak, etnik nefreti körükleyen tüm eylem ve söylemlerin soruşturulması ve yasalar çerçevesinde yaptırımlarla sonuçlandırılması gerektiği belirtildi.
Bu özet, rapordaki temel noktaları aktarırken, doğrudan ifadeleri anlatıcı bir biçimde yeniden düzenlemektedir.
